Nhiều người mở tài khoản trước rồi mới hỏi “mình vừa mua cái gì”. Bài này đi ngược lại: hiểu thứ mình sắp mua trước, đặt lệnh sau.
Chứng khoán là gì
Chứng khoán là giấy tờ xác nhận bạn có một quyền lợi tài chính đối với nơi phát hành ra nó. Ngày nay “giấy tờ” đó chỉ là một dòng ghi nhận điện tử trong tài khoản của bạn.
Luật Chứng khoán 2019 xếp vào nhóm chứng khoán nhiều loại tài sản, trong đó người mới gặp nhiều nhất là ba loại: cổ phiếu, trái phiếu và chứng chỉ quỹ.
Ba loại người mới hay gặp
| Loại | Bạn là ai khi nắm giữ | Tiền lời đến từ đâu | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| Cổ phiếu | Người góp vốn, đồng sở hữu công ty | Giá tăng, cổ tức | Giá giảm, công ty làm ăn kém |
| Trái phiếu | Người cho vay | Lãi định kỳ, nhận lại gốc khi đáo hạn | Nơi phát hành không trả được nợ |
| Chứng chỉ quỹ | Người góp tiền vào một quỹ đầu tư | Giá trị danh mục của quỹ tăng | Danh mục của quỹ giảm giá |
Cổ phiếu
Mua cổ phiếu là mua một phần công ty. Công ty lớn lên thì phần của bạn có giá hơn; công ty chia lợi nhuận thì bạn nhận cổ tức. Chiều ngược lại cũng đúng: công ty sa sút thì bạn chịu cùng.
Không ai cam kết trả lại số tiền bạn đã bỏ ra. Đó là khác biệt lớn nhất so với gửi tiết kiệm.
Trái phiếu
Mua trái phiếu là cho nơi phát hành vay tiền, có thể là Chính phủ hoặc doanh nghiệp. Bạn nhận lãi theo kỳ và nhận lại gốc khi đáo hạn, với điều kiện nơi vay còn khả năng trả.
Chứng chỉ quỹ
Thay vì tự chọn từng cổ phiếu, bạn góp tiền vào một quỹ và công ty quản lý quỹ chọn thay bạn. Quỹ ETF là một dạng chứng chỉ quỹ được mua bán trên sàn giống cổ phiếu.
Mua bán ở đâu
Cổ phiếu ở Việt Nam giao dịch tập trung ở ba nơi:
- HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM): nơi niêm yết phần lớn công ty lớn. Chỉ số đại diện là VN-Index.
- HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội): chỉ số HNX-Index.
- UPCoM: nơi giao dịch cổ phiếu của công ty đại chúng chưa niêm yết.
Bạn không đặt lệnh thẳng lên sàn. Mọi lệnh đi qua một công ty chứng khoán, nơi bạn mở tài khoản.
Tiền lời và tiền lỗ đến từ đâu
Với cổ phiếu có hai nguồn:
- Chênh lệch giá: mua thấp bán cao thì lời, mua cao bán thấp thì lỗ.
- Cổ tức: phần lợi nhuận công ty chia cho cổ đông, bằng tiền hoặc bằng cổ phiếu.
Ba điều nên hiểu trước khi bỏ tiền
- Không có lợi nhuận cam kết. Ai hứa chắc lãi với cổ phiếu là đang nói điều họ không thể bảo đảm.
- Giá có thể giảm sâu và lâu. Tiền sắp cần dùng không nên nằm trong cổ phiếu.
- Bạn tự chịu trách nhiệm. Lời khuyên của người khác không thay được việc bạn hiểu mình đang mua gì.
Bài tiếp theo: Tự học chứng khoán bắt đầu từ đâu.
Nguồn tham khảo
- Luật Chứng khoán 2019 (số 54/2019/QH14), Điều 4 về giải thích từ ngữ.